Op de grens van de gemeenten Koekelberg en Ganshoren openen de boomrijke lanen van het Elisabethpark een van de verste en mooiste uitzichten op Brussel. Dat vergezicht loopt van de Basiliek van Koekelberg tot aan de Kruidtuin, langs de beroemde Leopold II-laan.

basilica-from-elisabeth

Een vleugje geschiedenis

Tijdens de tweede helft van de negentiende eeuw had Koekelberg twee verschillende gezichten: in de benedenstad was een groot aantal bedrijven gevestigd, omringd met werkmanswoningen in soms gore straatjes en steegjes. De bovenstad was nog halflandelijk, met een molen, moestuintjes, beken en enkele mooie burgerhuizen op het plateau dat over Brussel torent. De verstedelijking ervan maakte deel uit van de plannen van Leopold II om de hoofdstad een fraaier uitzicht te geven. Victor Besme kreeg als auteur van het ‘Samenvattend plan voor de uitbreiding en verfraaiing van de Brusselse agglomeratie’ de opdracht toegewezen. Hij bouwde voort op de idee om de Antwerpse laan in noordelijke richting door te trekken en stelde de aanleg voor van een grote verkeersas die het plateau van Koekelberg verbond met de stad Brussel (de latere Leopold II-laan). De gemeenteraad keurde zijn voorstel in 1868 goed. De Grondmaatschappij van de Koninklijke Wijk Koekelberg werd belast met de financiering van de werken en de verkaveling. Ze verbond zich ertoe om een deel van de vele hectaren gratis af te staan aan de gemeente voor de aanleg van een openbaar park langs de nieuwe laan. De werkzaamheden, die in het begin gehinderd werden door het faillissement van de Grondmaatschappij, duurden van 1870 tot 1891. Ze resulteerden in de aanleg van het Elisabethpark en alle lanen die het momenteel omringen (Leopold II-laan, Keiser Karellaan, Pantheonlaan, ’s Landsroemlaan, Onafhankelijheidslaan, Vrijheidslaan, Grondwetlaan). Met het oog op de viering van de vijftigste verjaardag van het land, stelde de koning in 1878 voor om op het plateau van Koekelberg een eretempel te bouwen voor de nationale helden. Hij vond dat met het mooie uitzicht over de geplande Leopold II-laan een uitstekende ligging. Niet iedereen was het eens met dat voorstel en men slaagde er ook niet in om de nodige fondsen bij elkaar te brengen. Daarom werd het plan uiteindelijk afgevoerd. Het terrein dat voorzien was voor het monument, werd in 1903 verkocht aan de katholieke kerk omdat de koning nu met een nieuw idee speelde: de bouw van een nationale basiliek, toegewijd aan het Heilig Hart van Christus. Op het einde van de jaren vijftig, werd het Elisabethpark in tweeën gesneden voor de doortocht van de snelle stadsverbindingsweg die de bezoekers naar de Wereldtentoonstelling in 1958 moest leiden. Later zorgde die weg voor het drukke verkeer tussen het Rogierplein en de Basiliek. De aanleg in 1985 van de Leopold II-tunnel (die het verkeer weghaalde van de afschuwelijke viaduct die de laan ontsierde) maakte het mogelijk om de centrale laan opnieuw aan te leggen. Die hervond al snel zijn roeping als laan voor wandeling en ontspanning.

Een lang wandelpad

Het Elisabethpark is een klassiek historisch park in dezelfde geest als het Jubelpark. Een centrale laan vormt de ruggengraat van deze grote en kaarsrechte wandellaan. Ze bestaat uit een met gras begroeide middenberm, omzoomd door twee rijen bomen die de letter ‘L’ van Leopold vormen, het monogram van de koning. Aan beide zijden liggen grasperken met kronkelende paden, boomgroepen en struiken. Aan het einde ervan wordt de rand van de lanen omzoomd door verschillende rijen bomen (een soort dreef). De geometrische strakheid, ja zelfs de strengheid, van de lange hoofdlanen van het park wordt doorbroken door de bochten die de laterale paden, gras- en bloemperken erin tekenen. Een speeltuin, een sportveld, een oude muziekkiosk, een paviljoen en zitbanken zorgen voor de sociale en recreatieve functies van het park. De manier waarop het park is aangelegd (in de eerste plaats de grote met gras begroeide middenberm) heeft als gevolg dat het elk jaar weer het podium is voor heel wat manifestaties. De omgeving van de Basiliek is aangeplant met struiken en grasperken. Rododendrons en lindebomen versieren de kooromgang aan de achterkant van de kerk.

Monumenten en beeldhouwwerken

De Basiliek van het Heilig Hart van Brussel of Basiliek van Koekelberg

Op 12 oktober 1905 legde Leopold II in Koekelberg de eerste steen van een basiliek die groter wilde zijn dan de Sacré-Coeur in Parijs. Architect Pierre Langerock ontwierp een enorm neogotisch gebouw. De kost voor de bouwwerken, de dood van de koning die de constructie deels wou financieren met inkomsten uit Congo, en daarna de oorlogsverklaring in 1914, maakten een einde aan de bouwwerken die amper begonnen waren. De werken werden in 1926 hervat, dit keer met de realistischer plannen van Albert Van Huffel. Zijn basiliek inspireerde zich op de neobyzantijnse stijl, maar ook op die van het Bauhaus en de Deutscher Werkbund. Hij gebruikte gewapend beton, bekleed met steen en terracotta. De basiliek werd in 1951 gewijd, hoewel de bouwwerken pas in 1970 werden voltooid. De architect was intussen overleden en werd vervangen door zijn medewerker Paul Rome. De basiliek van Koekelberg werd gefinancierd met subsidies van de Belgische Staat als aanvulling op privégiften. Ze is een van de grootste kerken op de wereld.

 

De Kiosk

kioskNiet ver van het kruispunt van de ’s Landsroemlaan en de Jettelaan staat de muziekkiosk die herinnert aan de tijden toen op zon- en feestdagen verschillende muziekmaatschappijen voorstellingen gaven in het park. De stenen basis is bedekt met kleine mozaïeksteentjes. Het bovenwerk is van hout.

 

Een zitbank voor twee (1996)

De uit Polen afkomstige Halinka Jakubowska (1952) woont nu in Luik. Haar ‘zitbank voor twee’ in blauwe hardsteen kreeg de eerste prijs in de beeldhouwwedstrijd 1996 van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Zo kwam haar kunstwerk het jaar daarop in het Elisabethpark. Het kunstwerk is deels mat of gepolijst, deels onbewerkt of gegroefd, en roept een gevoel van evenwicht en harmonie op. De kunstenares werkte ook in andere werken rond het thema van de bank voor geliefden. Dat thema uit zich hier in een andere relatie: die tussen de mens en een spirituele entiteit. De basiliek staat immers vlakbij …

Advertenties